คำขวัญ

สุดแดนสาละวิน แดนดินพริกกะเหรี่ยง ลือเลี่องครูบาผาผ่า งามตาแม่น้ำเงา ขุนเขาธรรมชาติ ใจสะอาดคนสบเมย

 

ความเป็นมา

สบเมย มาจากคำว่า “สบ” หมายถึง การพบกัน การบรรจบ ปลายสุดแม่น้ำหรือปากน้ำ และคำว่า “เมย” หมายถึง ชื่อแม่น้ำเมย ที่ใช้แบ่งอาณาเขตระหว่างประเทศไทยในจังหวัดตากและจังหวัดแม่ฮ่องสอน บางส่วนกับสหภาพเมียนมา ซึ่งไหลมาบรรจบกับแม่น้ำสาละวิน ที่บ้านสบเมยหมู่ที่ 4 ตำบลแม่สามแลบ ก่อนที่จะไหลเข้าสู่ประเทศสหภาพเมียนมา

อำเภอสบเมย แต่เดิมเป็นตำบลหนึ่งของอำเภอแม่สะเรียง ดังนั้นประวัติความเป็นมาต่างๆ จึงเกี่ยวโยงกับอำเภอแม่สะเรียง อำเภอแม่สะเรียงเดิมชื่อ เมืองยวม หรือยวมใต้ เริ่มปรากฏในแผนที่ราวปี พ.ศ.1998 จากหลักฐานพงศาวดารโยนก เมืองยวมใต้มีฐานะเป็นเมืองหน้าด่าน  ตั้งแต่ พ.ศ.1977 เรียกชื่อว่าเมืองยวมตะวันตกของเชียงใหม่ ในปี พ.ศ.2332 แม่สะเรียงเกือบจะเป็นเมืองร้างซึ่งในใบลานหนังสือยวม ลานนากล่าวว่า “ขณะนั้นมีบ้านอยู่ประมาณ 200 หลังคาเรือน ใน 8 หมู่บ้าน เฉพาะในตัวเมืองมีคนอยู่ประมาณ 10 – 12 ครอบครัวเท่านั้น เนื่องจากถูกพวกยางแดง(กะเหรี่ยงแดง) รบกวน ปล้มสดมภ์อยู่เป็นประจำ ทางการในสมัยนั้นต้องนำลูกวัวไปแลกกับตัวประกัน คือ วัว 7 ตัว และผู้ชายหนึ่งคน และใช้วัว 8 – 10 ตัว แลกกับผู้หญิงหนึ่งคน (สินค้าในสมัยนั้นมีเพียง วัวดำ ลูกน้ำ ดีบุก ครั่ง) 

พ.ศ.2443 ทางราชการเปลี่ยนฐานะจากเมือง เป็นบริเวณเชียงใหม่ตะวันตก ต่อมาเมื่อปี พ.ศ.2448 ยกฐานะเป็นอำเภอเรียกชื่อว่า “อำเภอเมืองยวม” โดยอาศัยชื่อลำน้ำยวม ต่อมาเปลี่ยนเป็น “อำเภอยวม” จนถึงปี พ.ศ.2467 ทางราชการเห็นว่าชื่อไปพ้องกับอำเภอขุนยวม จึงเปลี่ยนชื่อเป็น “อำเภอแม่สะเรียง” ตามชื่อของแม่น้ำที่ไหลผ่านตัวอำเภอ คือแม่น้ำแม่สะเรียง

วันที่ 2 เมษายน พ.ศ.2527 ได้แยกเขตการปกครองของอำเภอแม่สะเรียง เป็นกิ่งอำเภอสบเมย  ซึ่งตั้งตามชื่อตำบลสบเมยและแม่น้ำที่บรรจบแม่น้ำสาละวินที่บ้านสบเมย ประกอบด้วย 3 ตำบล คือ ตำบลสบเมย ตำบลแม่คะตวน และตำบลกองก๋อย มีพื้นที่ 1,177 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 735,625 ไร่ (ที่มา:ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องแบ่งท้องที่ อำเภอแม่สะเรียง ตั้งเป็นกิ่งอำเภอสบเมย ลงวันที่ 2 เมษายน พ.ศ.2527) ต่อมาได้รับอนุมัติให้ตั้งตำบลขึ้นอีก 3 ตำบลคือ ตำบลแม่สวด (แยกจากตำบลแม่คะตวน เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ.2527) ตำบลแม่สามแลบ (แยกจากตำบลสบเมย เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ.2531) และตำบลป่าโปง (แยกจากตำบลกองก๋อย เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ.2531) ตามลำดับ 

วันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ.2536 ได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกสา ยกฐานะกิ่งอำเภอสบเมย เป็นอำเภอสบเมย มีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ.2536 เป็นต้นไป 

 

ที่ตั้ง พื้นที่ และอาณาเขต

อำเภอสบเมย ตั้งอยู่ทิศใต้สุดของจังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยห่างจากศาลากลางจังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นระยะทาง 192 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 105 จากอำเภอสบเมยถึงอำเภอแม่สะเรียง ระยะทาง 25 กิโลเมตร  และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 จากอำเภอแม่สะเรียงถึงอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน ระยะทาง 167 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 784 กิโลเมตร  มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 1,177 ตารางกิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อ ดังนี้

  • ทิศเหนือ ติดต่อกับ ตำบลแม่ยวม ตำบลแม่สะเรียง และตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
  • ทิศใต้ ติดต่อกับ ตำบลท่าสองยาง อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก และอำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่
  • ทิศตะวันตก ติดต่อกับ อำเภออมก๋อย และอำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่
  • ทิศตะวันตก ติดต่อกับ จังหวัดผาปูน รัฐกอทูเล ประเทศสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา มีแนวชายแดนประมาณ 45 กิโลเมตร ตามแนวแม่น้ำสาละวิน และแม่น้ำเมย

 

ลักษณะภูมิประเทศ

สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นป่าภูเขาสูงสลับซับซ้อน คิดเป็นพื้นที่ร้อยละ 90 หรือประมาณ 1,059 ตารางกิโลเมตรและมีพื้นที่ราบที่สำคัญ ได้แก่ พื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำยวม ที่ราบลุ่มแม่น้ำเล็ก ๆ รวมทั้งที่ราบเชิงเขา คิดเป็นร้อยละ 10 หรือประมาณ 118 ตารางกิโลเมตร ลักษณะพื้นดินในเขตที่ราบลุ่มส่วนใหญ่เป็นดินเหนียวและดินปนทราย พื้นที่อำเภอสบเมยส่วนใหญ่อยู่ในเขตป่าสงวนถึง 1,162.90 ตารางกิโลเมตร หรือ 726,813 ไร่ หรือประมาณร้อยละ 98% ของพื้นที่ทั้งหมด ส่วนสภาพทั่วไปเป็นป่าเบญจพรรณ แม่น้ำสายสำคัญที่ไหลผ่านและแบ่งแยกอาณาเขต ได้แก่

  1. แม่น้ำสาละวิน ต้นน้ำจากประเทศธิเบตไหลผ่านประเทศสหภาพเมียนมาร์และแบ่งอาณาเขตกับประเทศไทยด้านทิศตะวันตก มีความกว้างและลึกกว่าแม่น้ำทุกสาย ไหลผ่านอำเภอสบเมยที่ตำบลแม่สามแลบ บรรจบกับแม่น้ำเมยที่บ้านสบเมย หมู่ที่ 4 
  2. แม่น้ำเมย ไหลมาจากทิศใต้ของอำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก มาบรรจบกับแม่น้ำยวมที่บ้านสบยวม ตำบลสบเมย แล้วไหลไปบรรจบกับแม่น้ำสาละวินที่บ้านสบเมย ตำบลแม่สามแลบ
  3. แม่น้ำยวม ไหลมาจากอำเภอขุนยวม ผ่านอำเภอแม่ลาน้อย อำเภอแม่สะเรียง อำเภอสบเมย และบรรจบแม่น้ำเมยที่บ้านสบยวม ตำบลสบเมย
  4. แม่น้ำเงาไหลมาจากอำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ ผ่านทางทิศใต้ของตำบลแม่สวด เป็นเส้นแบ่งอาณาเขตระหว่างจังหวัดจากและแม่ฮ่องสอน และบรรจบกับแม่น้ำยวมที่บ้านสบเมย ตำบลแม่สวด
  5. แม่น้ำแม่ริด ไหลมาจากเขตตำบลกองก๋อย ผ่านอำเภอแม่สะเรียง ผ่านตำบลแม่คะตวนและตำบลแม่สวด บรรจบแม่น้ำยวม ที่สบแม่ริดใต้บ้านแม่สวด ตำบลแม่สวด

 

ลักษณะภูมิอากาศ

ภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม มี 3 ฤดู

  • ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือน มีนาคม ถึงเดือน มิถุนายน 
  • ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือน กรกฎาคม ถึงเดือน ตุลาคม
  • ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือน พฤศจิกายน ถึงเดือน กุมภาพันธ์

 

การคมนาคม

ถนนสายหลักในการเดินทางเข้า-ออก อำเภอสบเมย ได้แก่ ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 105 จากอำเภอสบเมยไปอำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน (ทิศเหนือ) และจากอำเภอสบเมยไปอำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก (ทิศใต้)

 

สภาพสังคมและวัฒนธรรม

ประชากร

มีด้วยกัน 2 เผ่าใหญ่ ๆ คือ ชาวไทยพื้นราบหรือคนเมือง และชาวไทยภูเขามีจำนวนร้อยละ 60 ของจำนวนประชากรทั้งหมด ส่วนใหญ่เป็นชนเผ่ากะเหรี่ยง ประมาณร้อยละ 90 และอื่น ๆ เช่น แขกโรฮิงยา คนไทยใหญ่ เป็นต้น

การศึกษา

โรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 2 จำนวน 57 แห่ง เป็นโรงเรียนประถมศึกษา 42 แห่ง โรงเรียนขยายโอกาส 8 แห่ง และโรงเรียนสาขา 7 แห่ง

โรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา 34 (เชียงใหม่-แม่ฮ่องสอน) มี 2 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนสบเมยวิทยาคม และโรงเรียนเฉลิมรัชวิทยาคม 

ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดน จำนวน 2 แห่ง สังกัดกองร้อยตำรวจตระเวนชายแดนที่ 337

อื่น ๆ เช่น ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยประจำอำเภอ 1 แห่ง เป็นต้น

การสาธารณสุข

มีสถานบริการสาธารณสุขที่เป็นโรงพยาบาลของรัฐ 1 แห่ง ได้แก่ โรงพยาบาลสบเมย เป็นโรงพยาบาลขนาด 30 เตียง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 8 แห่ง สถานบริการสาธารณสุขชุมชน (สสช.) 11 แห่ง หน่วยควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลง 2 แห่ง มาลาเรียคลินิก 3 แห่ง และศูนย์มาลาเรียชุมชน 8 แห่ง สาเหตุการเจ็บป่วยด้วยโรคติดต่อที่สำคัญ 5 อันดับแรก ได้แก่ อุจจาระร่วง, ไข้ไม่ทราบสาเหตุ, ตาแดง, ไข้เลือดออก อาหารเป็นพิษ  และสาเหตุการป่วยของโรคตามกลุ่มโรค 3 อันดับแรก ได้แก่ โรคระบบหายใจ, โรคระบบกล้ามเนื้อ รวมโครงร่าง และเนื้อยึดเสริม, โรคระบบย่อยอาหาร รวมโรคในช่องปาก 

 

สภาพเศรษฐกิจ

การประกอบอาชีพ

ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางการเกษตร ส่วนใหญ่จะเป็นข้าวนาปี นอกฤดูทำนาเกษตรกรจะปลูกกระเทียม ถั่วเหลืองและถั่วลิสง พืชชนิดอื่นบ้างเล็กน้อยเพื่อจำหน่ายหรือบริโภคภายในครัวเรือน

การค้าชายแดน

มีช่องทางค้าขายตามกฎหมายศุลกากรคือจุดผ่อนปรนชั่วคราวบ้านแม่สามแลบ โดยมีการค้าขายกับประชาชนพม่า การค้าชายแดนเป็นในรูปแบบค้าขายกันระหว่างชายแดนเท่านั้น  สินค้านำเข้าที่สำคัญคือ โค-กระบือ มีชีวิต  ผู้นำมาจำหน่ายคือ ชาวกะเหรี่ยง  และชาวไทยใหญ่สัญชาติพม่า  โดยมีพ่อค้าไทยเข้าไปรับซื้อแล้วนำมาผ่านพิธีการศุลกากร และส่งต่อไปยังจังหวัดอื่น ๆ แต่เนื่องจากจุดผ่อนปรนการค้าขายช่องทางบ้านแม่สามแลบ ใช้เส้นทางแม่น้ำสาละวินเป็นแม่น้ำสายหลักในการขนถ่ายสินค้าของอำเภอสบเมย ประกอบกับเส้นทางการคมนาคมค่อนข้างลำบากและอยู่ไกลจากแหล่งชุมชน  ทำให้การขนย้ายสินค้ามีความลำบากต้นทุนของสินค้าสูง

 

การบริหารราชการ

การเขตการปกครอง แบ่งออกเป็น 6 ตำบล 58 หมู่บ้าน

ตำบล สบเมย แม่คะตวน กองก๋อย แม่สวด ป่าโปง แม่สามแลบ
หมู่ที่
1 เลโค๊ะ ผาผ่า กองก๋อย แม่สวด ป่าโป่ง แม่สามแลบ
2 แม่คะตวน ไหม้ ผาเยอร์ ห้วยม่วง กองแปเหนือ แม่ตอละ
3 ขุนแม่คะตวน แม่เกาะ แม่แพหลวง แม่เลาะ ต้นงิ้วเหนือ สิวาเดอ
4 ห้วยกองมูล แม่ออกใต้ ห้วยเกี๋ยง แม่หลุย ห้วยหมูเหนือ สบเมย
5 แม่ทะลุ คอนผึ้ง แม่แพน้อย อุมโล๊ะเหนือ ห้วยเหี๊ยะ บุญเลอ
6 ซื่อหมื้อ แม่ออกกลาง ห้วยวอก แม่แฮด แม่ลายจอลา ปู่ทา
7 แม่ลามาหลวง แพะหลวง ท่าฝาย แม่หาด ห้วยกุ้ง แม่ลามาน้อย
8 ทียาเพอ อุมดาเหนือ ทะโลงเหนือ แม่สวดใหม่   ห้วยกระต่าย
9 น้ำออกฮู   กองต๊อก นาดอย   กอมูเดอ
10 ห้วยทีชะ     สบโขง   ห้วยแห้ง
11 ทีฮือลือ     แม่แพใหญ่    
12 กลอโค๊ะ     อุมโล๊ะเหนือ    

 

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 

องค์การบริหารส่วนตำบล 6 แห่ง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลสบเมย องค์การบริหารส่วนตำบลแม่คะตวน องค์การบริหารส่วนตำบลกองก๋อย องค์การบริหารส่วนตำบลแม่สวด องค์การบริหารส่วนตำบลป่าโป่ง และองค์การบริหารส่วนตำบลแม่สามแลบ

หน่วยงานราชการ/หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ/หน่วยงานสำคัญในพื้นที่ 

หน่วยงานราชการบริหารส่วนภูมิภาคระดับอำเภอ เช่น ที่ทำการปกครองอำเภอสบเมย สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอสบเมย สำนักงานปศุสัตว์อำเภอสบเมย สำนักงานเกษตรอำเภอสบเมย สำนักงานสัสดีอำเภอสบเมย สำนักงานส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่นอำเภอสบเมย สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสบเมย โรงพยาบาลสบเมย เป็นต้น

หน่วยงานในสังกัดหน่วยราชการบริหารส่วนกลาง เช่น สถานีตำรวจภูธรสบเมย สถานีตำรวจภูธรกองก๋อย โรงเรียนสบเมยวิทยาคม โรงเรียนเฉลิมรัชวิทยาคม ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสบเมย หน่วยพัฒนาการเคลื่อนที่ 36 บ้านคอนผึ้ง (นพค.36) หน่วยควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 1.1.1 แม่สามแลย หน่วยควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 1.1.2 สบเมย อุทยานแห่งชาติแม่เงา (เตรียมการ) หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ มส.17 (แม่เกาะ) หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ มส.27 (แม่สามแลบ) หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ มส.29 (กองก๋อย) เป็นต้น

 

หมายเหตุ ภาพแผนที่ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์ กองแผนและงบประมาณ องค์การบริหารส่วนจังหวัดแม่ฮ่องสอน