คำขวัญ

บัวตองบาน ธารน้ำใส น้ำใจงาม นามขุนยวม

 

ความเป็นมา

อำเภอขุนยวม  เดิมเป็นที่อยู่อาศัยของกะเหรี่ยงและละว้า ต่อมาชาวไทยใหญ่ ซึ่งอพยพมาจากฝั่งซ้ายของแม่น้ำสาละวิน ชื่อ ชานกะเล  ซึ่งเป็นบุตรเขยของพะกะหม่องที่บ้านโป่งหมู (ปางหมู) ได้ชักชวนชาวบ้านที่อยู่กระจัดกระจายมารวมกันเป็นหมู่บ้าน และตั้งชื่อว่า “บ้านขุนยม” ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็น “บ้านขุนยวม” บ้านขุนยวมในสมัยนั้น อยู่ในความปกครองของพระเจ้าอินทร์วิชยานนท์ เจ้าเมืองเชียงใหม่ ต่อมาเจ้าเมืองเชียงใหม่เห็นว่า ชานกะเล เป็นผู้มีความขยันขันแข็งและมีความซื่อสัตย์ จึงได้แต่งตั้งชานกะเลเป็นผู้ปกครองเมืองขุนยวม

 

ที่ตั้ง พื้นที่ และอาณาเขต

อำเภอขุนยวม ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน อยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดแม่ฮ่องสอน ระยะทาง 67 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 และอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 1,033 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 2,365 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 1,478,125 ไร่  พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ป่าเขา มีพี้นที่ราบระหว่างภูเขา ประมาณ 260 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 11 ของพื้นที่อำเภอ มีอาณาเขตติดต่อ ดังนี้

  • ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน
  • ทิศใต้ ติดต่อกับ อำเภอแม่ลาน้อย
  • ทิศตะวันออก ติดต่อกับ อำเภอแม่แจ่ม  จังหวัดเชียงใหม่
  • ทิศตะวันตก ติดต่อกับ ประเทศสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา แนวพรมแดน ระยะทาง 83 กิโลเมตร

 

ภูมิอากาศ

ลักษณะอากาศค่อนข้างจะเย็นสบายตลอดปี

  • ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนพฤษภาคม ไม่ร้อนจัด
  • ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายนถึงเดือนกันยายน จะมีฝนตกชุกเหมาะแก่การทำการเกษตร
  • ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคมถึงเดือนมกราคม ลักษณะอากาศค่อนข้างหนาวเย็น บางปีอุณหภูมิอาจลดต่ำลงกว่า 10 องศาเซลเซียส ณ บนยอดดอยซึ่งเป็นฤดูที่เหมาะแก่การท่องเที่ยว

 

การคมนาคม

อำเภอขุนยวม ทุกหมู่ ตำบล สามารถเดินทางเข้าไปได้ตลอดทั้งปี แม้ว่าเส้นทางหลายหมู่บ้านยังเป็นทางดินบนภูเขาอาจมีปัญหาบ้างในช่วงฤดูฝน ถนนสายหลัก ได้แก่

  • ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 จากอำเภอขุนยวมไปอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน (ทิศเหนือ) และจากอำเภอขุนยวมไปอำเภอแม่ลาน้อย (ทิศใต้)
  • ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1263 จากอำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ไปอำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่
  • ทางหลวงชนบท ไปสู่ตำบลต่าง ๆ จำนวน 3 เส้นทาง

มีบริษัทเอกชนให้บริการเดินรถ (รถผ่าน) จำนวน 2 ราย ได้แก่ บริษัทเปรมประชาขนส่ง จำกัด โดยใช้รถเมล์ธรรมดา และรถเมล์ปรับอากาศ (เชียงใหม่-แม่ฮ่องสอน) และบริษัท สมบัติทัวร์ จำกัด โดยใช้รถโดยสารปรับอากาศ (กรุงเทพ-แม่ฮ่องสอน)

สถานีบริการน้ำมัน มี 1 แห่ง

 

สภาพสังคมและวัฒนธรรม 

ประชากร

ขุนยวมมีทั้งหมด 4 ชนเผ่า จะอยู่เป็นกลุ่มก้อน ดังนี้

  1. กลุ่มไทใหญ่ ส่วนใหญ่อยู่บริเวณเขตชุมชน เทศบาล และหมู่บ้านใกล้เคียง เช่น ตำบลเมืองปอน ตำบลแม่เงา มีวัฒนธรรมประเพณีที่สืบทอดกันมายาวนาน และมีการแสดงออกหรือกิจกรรมต่อเนื่องตลอดทั้งปี วัฒนธรรมประเพณีมีความโดดเด่นและมีลักษณะคล้ายคลึงกับกลุ่มไทใหญ่ในประเทศเมียนมาร์
  2. กลุ่มกะเหรี่ยง ซึ่งมีจำนวนมากที่สุด ประมาณร้อยละ 75 จะอยู่ในพื้นที่ชนบท ห่างไกลออกไป มีวิถีชีวิตแบบเรียบง่ายในชุมชนของตน แต่ปัจจุบันคนรุ่นใหม่มีการศึกษาที่ดีขึ้น สภาพชีวิตที่ดีขึ้น และเริ่มมีส่วนร่วมในด้านการปกครองท้องถิ่น
  3. กลุ่มม้ง อยู่ในตำบลแม่อูคอ มีจำนวน 2 หมู่บ้าน ยังคงยึดมั่นในประเพณีของชนเผ่าตนเอง มีการศึกษาที่ดีขึ้น มีความขยันในการประกอบอาชีพ ปัจจุบันได้ขยายพื้นที่ทำกินลงมาในพื้นที่ของชาวกะเหรี่ยง และคนไทยใหญ่ ด้วยการเช่าที่ดินทำนา ทำไร่ ทำให้เป็นกลุ่มที่มีฐานะค่อนข้างมั่นคง
  4. กลุ่มคนไทยพื้นเมืองภาคเหนือ หรือคนเมือง เป็นกลุ่มที่มีไม่มากนักในเขตชุมชน เทศบาล และกระจัดกระจายตามหมู่บ้านของคนไทใหญ่ และมีความกลมกลืนทางด้านสังคมและวัฒนธรรม 

 

การศึกษา

โรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา 34 (เชียงใหม่-แม่ฮ่องสอน) จำนวน 1 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนขุนยวมวิทยา

โรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 จำนวน 30 แห่ง เป็นโรงเรียนประถมศึกษา 26 แห่ง และโรงเรียนขยายโอกาส 1 แห่ง 

โรงเรียนในสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 1 แห่ง ได้แก่ โรงเรียนเทศบาลตำบลขุนยวม

ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดน จำนวน 1 แห่ง สังกัดกองร้อยตำรวจตระเวนชายแดนที่ 336

อื่น ๆ ได้แก่ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยประจำอำเภอ จำนวน 1 แห่ง ห้องสมุดประจำอำเภอ จำนวน 1 แห่ง ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก 20 แห่ง และที่อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน 43 แห่ง

 การสาธารณสุข

มีสถานบริการสาธารณสุขที่เป็นโรงพยาบาลของรัฐ 1 แห่ง ได้แก่ โรงพยาบาลขุนยวม เป็นโรงพยาบาลขนาด 30 เตียง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 10 แห่ง สถานบริการสาธารณสุขชุมชน (สสช.) 6 แห่ง หน่วยควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลง 1 แห่ง และมาลาเรียคลินิก 2 แห่ง

  

สภาพเศรษฐกิจ

การประกอบอาชีพ

ประชากรส่วนใหญ่มีอาชีพเกษตรกรรม ประมาณร้อยละ 80.6 ของประชากรทั้งหมด ส่วนอาชีพอื่นๆ  มีเพียงเล็กน้อย เช่น ค้าขาย รับจ้าง เป็นต้น

การเกษตรกรรม

การเพาะปลูก พืชหลักที่สำคัญ ได้แก่ ข้าว ข้าวโพด ถั่วเหลือง งาขาว กะหล่ำปลี มะเขือเทศ กระเทียม และหอมแดง 

 

การบริหารราชการ

การเขตการปกครอง แบ่งออกเป็น 6 ตำบล 43 หมู่บ้าน 

ตำบล ขุนยวม แม่เงา เมืองปอน แม่ยวมน้อย แม่กิ๊ แม่อูคอ
หมู่ที่
1 ขุนยวม ต่อแพ เมืองปอน หัวปอน แม่กิ๊ คำสุข
2 ขุนยวม หัวเงา เมืองปอน แม่โกปี่ ห้วยส้าน หัวแม่สุริน
3 แม่สุริน ประตูเมือง หางปอน หว่าโน พะโท ปางตอง
4 แม่สะเป่ ห้วยต้นนุ่น ป่าฝาง แม่ออ ห้วยโป่งเลา พัฒนา
5 ห้วยฟาน ห้วยนา แม่ซอ แม่แจ๊ะ เปียงหลวง แม่อูคอหลวง
6 แม่สะแป่เหนือ สวนอ้อย แม่ลาก๊ะ แม่หาด   แม่อูคอ
7   นาหัวแหลม ท่าหินส้ม ห้วยมะบวบ    
8   หลวง มะหินหลวง แม่ลาก๊ะ    
9     หนองแห้ง      
10     แม่โข่จู      

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 

  • เทศบาลตำบล 1 แห่ง ได้แก่ เทศบาลตำบลขุนยวม
  • องค์การบริหารส่วนตำบล 6 ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลขุนยวม องค์การบริหารส่วนตำบลแม่เงา องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองปอน องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ยวมน้อย องค์การบริหารส่วนตำบลแม่กิ๊ และองค์การบริหารส่วนตำบลแม่อูคอ

 หน่วยงานราชการ/หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ/หน่วยงานสำคัญในพื้นที่ 

หน่วยงานราชการบริหารส่วนภูมิภาคระดับอำเภอ เช่น ที่ทำการปกครองอำเภอขุนยวม สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอขุนยวม สำนักงานปศุสัตว์อำเภอขุนยวม สำนักงานประมงอำเภอขุนยวม สำนักงานเกษตรอำเภอขุนยวม สำนักงานสัสดีอำเภอขุนยวม สำนักงานส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่นอำเภอขุนยวม ศูนย์กีฬาและการท่องเที่ยวและนันทนาการอำเภอขุนยวม สำนักงานสาธารณสุขอำเภอขุนยวม โรงพยาบาลขุนยวม เป็นต้น

หน่วยงานในสังกัดหน่วยราชการบริหารส่วนกลาง เช่น สถานีตำรวจภูธรขุนยวม สถานีตำรวจภูธรประตูเมือง โรงเรียนขุนยวมวิทยา ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอขุนยวม หน่วยจัดการศึกษาอำเภอขุนยวม วิทยาลัยชุมชนแม่ฮ่องสอน หน่วยควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงที่ 1.1.6 ขุนยวม เขตพัฒนาสังคมและสวัสดิการบนพื้นที่สูงหัวปอน  หมวดทางหลวงขุนยวม หน่วยป้องกันรักษาป่าที่ มส.6 (ขุนยวม) เป็นต้น

หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ เช่น ที่ทำการไปรษณีย์ขุนยวม (ปณ.58140) เป็นต้น

สถาบันการเงิน เช่น ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) สาขาขุนยวม ธ.ก.ส. สาขาขุนยวม เป็นต้น

 

หมายเหตุ ภาพแผนที่ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์ กองแผนและงบประมาณ องค์การบริหารส่วนจังหวัดแม่ฮ่องสอน